Tây An – mảnh đất của những đế vương muôn đời

ThS.KTS Lê Hữu Trúc

Thuở bé, ham mê chuyện chưởng của Kim Dung, đắm mình trong không khí hào hùng của Sử ký, Tam Quốc chí… tôi đã hồi hộp, hân hoan và ngậm ngùi dõi theo số phận của hàng trăm nhân vật mà tên tuổi, kỳ tích và những câu chuyện xoay quanh họ đã trở thành những huyền thoại. Trong trí tượng tượng thời thơ ấu của tôi, Trung Nguyên là cái gì đấy rất mê hoặc. Đó là tâm điểm, là nơi phồn hoa đô hội, là trung tâm, nơi tập trung của những gì tinh tuý nhất, vĩ đại nhất của văn hoá Hoa Hạ.

Một thoáng Tây An.

Cơ hội rồi cũng đến, chúng tôi đặt chân đến Trung Nguyên – vùng đất cổ, cái nôi khai sinh đất nước Trung Hoa vào một buổi sáng cuối Xuân đầu Hạ. Hàm Dương – Trường An – Tây An là đây, trung tâm của vùng Hoa Hạ, điểm kết thúc của con đường tơ lụa nổi tiếng. Nơi được mệnh danh là “Đệ nhất cố đô”, mang trong mình một lịch sử tồn tại hơn 3000 năm với nhiều danh thắng nổi tiếng và những câu chuyện kỳ bí xoay quanh 13 vương triều, 73 đời vua cùng các mỹ nhân.

Những tên tuổi từng làm nên lịch sử đất nước Trung Hoa như Tần Thuỷ Hoàng, Hạng Vũ, Lưu Bang, Lý Thế Dân, Đường Tăng, Đường Minh Hoàng…hoặc những “nữ nhi” vang bóng trên chính trường và tình trường như Võ Tắc Thiên, Dương Quý Phi…đều gắn liền với mảnh đất này.

Trải qua 13 triều đại với 73 đời vua, từ đời nhà Chu, nhà Tần, nhà Hán, nhà Tuỳ, nhà Đường, nhà Minh…đã để lại cho Tây An một di sản văn hoá kiến trúc vĩ đại, tạo cho Tây An diện mạo một kinh đô hoa lệ, phố hội tấp nập với các cung điện, lăng tẩm, nơi hội tụ của anh hùng và mỹ nhân.

Tiết trời mát mẻ, từ sân bay quốc tế về trung tâm thành phố, chiếc xe đưa đoàn chúng tôi như “bay” trên những tuyến đường cao tốc chẻ giữa bình nguyên Hoa Bắc bao la. Trên những con đường ngoại ô, một màu xanh mướt thanh bình, thấp thoáng ẩn hiện những công trình thành cổ, lăng tẩm…có từ ngàn năm trước.

Vào đến nội thành, không gian rộng rãi, khoáng đạt, đường phố trồng rất nhiều cây xanh, nhất là cây Ngô đồng. Người đông dần, phương tiện đi lại chủ yếu là xe buýt, ôtô con và taxi. Thi thoảng mới thấy một vài chiếc xe gắn máy chạy điện. Hệ thống giao thông ở đây được tổ chức rất tốt có tàu điện ngầm và xe buýt hoạt động liên tục.

Cũng như tất cả các thành phố khác của Trung Quốc, người dân Tây An ngày nay được quy hoạch chỗ ở theo hướng lên cao. Từ ngoại ô vào trung tâm thành phố rất nhiều cao ốc mới đang tiếp tục mọc lên. Một thành phố trẻ trung, hiện đại đang được xây dựng từng ngày bên mảnh đất của những đế vương muôn đời.

Tần Thuỷ Hoàng đang cho cơm áo.

Nói đến Tây An là người ta nói đến Binh Mã Dũng – khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng. Cho đến nay du lịch với các “kho” Binh Mã Dũng vẫn là nguồn thu bất tận của thành phố. Không chỉ trong các khu bảo tàng, mà tại tất cả các điểm phục vụ khách du lịch, các quầy hàng, cửa hiệu khắp thành phố đều bày bán tượng binh mã dũng bằng đất nung. Đó là “cơm áo của Tần Thuỷ Hoàng” theo cách nói của người dân Tây An.

Chưa phải những ngày du lịch cao điểm, nhưng đến đây chúng tôi vẫn bắt gặp cảnh những dòng người đông đúc thành kính và ngưỡng mộ viếng thăm nơi yên nghỉ cuối cùng của vị hoàng đế vĩ đại. Người mà hơn 2000 năm trước đã thống nhất toàn Trung Quốc. Người đã kết nối các tường thành của sáu nước để biến nó thành một Vạn lý Trường thành - kỳ quan thế giới. Cũng chính ông đã tạo ra đội binh mã dũng được xem như kỳ quan thứ tám của thế giới.

Dù đã nghe nói khá nhiều, nhưng đến nơi chúng tôi vẫn phải sững sờ: ba căn hầm khổng lồ, mỗi hầm lớn như một sân vận động đang chứa hàng ngàn người lính đất nung to bằng người thật với vóc dáng cực kỳ uy mãnh. Mỗi bức tượng đều có gương mặt diễn tả tâm trạng khác nhau, vô cùng sống động.

Dù chỉ là những bức tượng nhưng vẫn cảm nhận qua sắc diện, phong thái của đội quân bằng đất này một khí thế rực lửa tỏa ra từ sức mạnh vô địch của đội quân bách chiến bách thắng nhà Tần. Khí thế sinh động, dũng mãnh, những đội quân xếp hàng như dàn thế trận tiến lên phía trước.

Từng tiểu tiết trên khuôn mặt, đến trang phục, vũ khí đều được khắc họa hết sức công phu. Thông qua đó ta dễ dàng phân biệt được cấp bậc, binh chủng. Các tượng người ngựa, xe cộ, máy móc được tạo hình chắc chắn, tinh xảo, tỉ lệ thích hợp, thể hiện trình độ siêu việt và kỹ xảo độc đáo của nghệ thuật điêu khắc đời Tần.

Thế nhưng, đây mới chỉ là một phần nhỏ nằm ngoài rìa ngôi mộ, phần chính ngôi mộ là một ngọn đồi nằm cách đây khoảng 1km chưa được khai quật. Sau khi khai quật được ba hầm mộ vĩ đại (cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng), Chính phủ Trung Quốc đã thông báo tạm ngưng vì “chưa có biện pháp thật sự hữu hiệu để bảo vệ những di sản này”. Đây là di tích lịch sử được bảo vệ nghiêm ngặt nhất ở Trung Quốc, đồng thời cũng là di tích được khai thác thận trọng nhất.

Sử sách có ghi rằng, lăng mộ Tần Thủy Hoàng được khảm đầy kim cương và ngọc trai, phía trên trần thể hiện mặt trăng, mặt trời và những vì sao. Chim chóc được tạc bằng đá quý, đặt trong các khu rừng thông làm bằng ngọc lục bảo, các dòng sông chảy trong lăng mộ chứa đầy thủy ngân…

Thực hư thế nào không biết nhưng đối diện thực tế mới thấy điều đó còn quá bé nhỏ so với giá trị văn hóa thật sự mà nó đem lại.

Một vài cảm nhận.

Một tuần trên mảnh đất cố đô, dạo bước trên những con đường đầy giai thoại, ghé thăm những địa danh nổi tiếng của mảnh đất Trung Nguyên xưa, của lịch sử 3000 năm văn hoá Trung Hoa. Từ Thiểm Tây qua Hà Nam, từ Tây An đến với Trịnh Châu, Lạc Dương, Khai Phong, Thiếu Lâm…đâu đâu cũng để lại trong chúng tôi những ấn tượng sâu đậm với rất nhiều cảm xúc.

ấn tượng đầu tiên là ở Trung Quốc cái gì cũng to lớn, bề thế. Đường phố, nhà cửa ngăn nắp và trật tự có quy hoạch nhìn xa trông rộng, theo xu thế của các nước văn minh. Dù quỹ đất còn nhiều, nhưng các đô thị đều xây dựng nhà cao tầng hiện đại, đường phố rộng, nhiều cầu vượt, ban đêm đèn đường sáng trưng. Tư nhân tuyệt đối không được xây nhà.

Các thành phố sạch bóng, khắp nơi không có bóng dáng của mồ mả, nghĩa địa. Mọi nơi công cộng hoặc khu du lịch, kể cả đền chùa, đều xây nhà vệ sinh rất to, hiện đại và luôn lau chùi sạch sẽ, dùng không mất tiền; vừa tiện cho dân và khách du lịch vừa tránh được nạn đại tiểu tiện bừa bãi. Có cảm giác rõ ràng là Trung Quốc đang quyết tâm đuổi kịp các nước văn minh.

Là một đế quốc phong kiến lâu đời, sở hữu một nền văn hoá cổ xưa nhiều tập tục, nhưng thật lạ khi tiếp xúc với văn minh phương Tây, với cái mới có cảm giác người Trung Quốc không gặp nhiều khó khăn để chuyển đổi. Mỗi khi cần chuyển đổi là họ chuyển đổi được, tiếp cận rất nhanh, nhạy bén và dứt khoát, chuyển đổi rất linh hoạt, không thấy nhiều sự phân vân, dùng dằng, níu kéo thể hiện trên bộ mặt đô thị và trong đời sống xã hội.

Trong kiến trúc, khu vực nào xây mới, họ làm rất hiện đại, khoa học theo đúng tinh thần hiện đại. Các khu vực cũ được chú trọng bảo vệ, gìn giữ. Các công trình kiến trúc cổ được trùng tu kỹ lưỡng, một số được làm mới, phục dựng trên nền cũ thì cũng không bó khuôn, câu nệ. Chúng được đầu tư bài bản, làm một lần, xây dựng kiên cố, nghiên cứu cẩn trọng để hài hoà với cảnh quan và các công trình xung quanh, rất khó phân biệt được đâu là mới, đâu là cũ. Cái cảm giác manh mún, tạm bợ, vênh lệch giữa mới và cũ hầu như không có.

Thêm một lần đến để tìm hiểu đất nước và con người Trung Hoa, nhưng với tôi chuyến đi này vẫn chỉ là một thoáng qua. Vẫn hẹn với lòng rồi sẽ có ngày trở lại miền đất này, miền đất của vô số những giai thoại. Để tiếp tục được “bay” trên những con đường cao tốc Hàm Dương. Để được đến thăm tháp Đại Nhạn nghe thêm một lần nữa cuộc trò chuyện giữa Đường Tăng với Đường Thái Tôn. Để có dịp cúi mình suy ngẫm trước tấm bia trắng trên lăng mộ Võ hậu, để được xem vở nhạc kịch đẫm lệ về cuộc tình giữa Đường Minh Hoàng - Dương Quý Phi, cuộc tình rất đẹp nhưng chưa hết những tranh cãi…

Tây An hẹn ngày gặp lại (4/2009)