những tín hiệu vui từ Giải thưởng kiến trúc quốc gia 2008

ThS.KTS Lê Hữu Trúc

Dù không xuất hiện nhiều công trình, dự án lớn, song Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2008 năm nay vẫn được xem là một kỳ giải thưởng thành công khi đã phản ánh trung thực và khá sắc nét những vấn đề thời sự của nền kiến trúc nước nhà, đồng thời cũng giới thiệu được một số tác phẩm có tư tưởng với những cách tiếp cận, thể nghiệm nghề nghiệp mới mẻ cả về tư duy sáng tạo, lẫn phương pháp biểu hiện. Từ đây đã hé mở những tín hiệu mới, mở ra nhiều hy vọng cho kiến trúc nước nhà trong tương lai.

Tác phẩm gây được nhiều sự chú ý của kỳ giải thưởng lần này là tác phẩm Đền tưởng niệm Bình Thành của Tác giả KTS Nguyễn Văn Tất và các cộng sự. Dù còn nhiều ý kiến khác nhau, song phải nhìn nhận rằng tác phẩm này đã phản ánh một tư duy sáng tạo mới mẻ, một hình ảnh kiến trúc đẹp, một quan niệm thờ cúng, tưởng niệm độc đáo và phóng khoáng. Nó rất khác với các không gian thờ cúng, tưởng niệm truyền thống thường thấy ở ta với không gian thường là mang tính ngăn chia, khép kín. Nằm ở trung tâm của một khu di tích lịch sử cách mạng rộng lớn với rất nhiều đầm lầy và thảm thực vật phong phú rất đặc trưng của vùng Tây Nam Bộ, công trình đã lựa chọn bố cục thoáng đạt rất phù hợp với cảnh quan bưng biền mênh mông. Bố cục mặt bằng theo hướng phân tán, đối xứng qua một trục gần với trục Đông Tây với ba cổng vào được thiết kế như nhau (không có cổng chính) tạo cảm giác công trình có thể được tiếp cận từ mọi phía. Không gian kiến trúc không vách ngăn, phân chia không gian bằng cao độ nền, cảm giác trong ngoài gần như không có… Tất cả tạo ra một nơi chốn vừa tôn nghiêm, riêng biệt với xung quanh, vừa gần gũi, cởi mở. Kiến trúc và con người như hoà quyện với mênh mang trời đất, ấm cúng mà hoành tráng như khói nhang hoà trong gió.

Một tác phẩm có quy mô nhỏ, chức năng đơn giản là wNw Bar của KTS Võ Trọng Nghĩa cũng đã gây sự chú ý và thu hút được sự quan tâm của nhiều người. Tác phẩm được các thành viên của Hội đồng chung khảo đánh giá cao bởi tính sáng tạo và khả năng tiếp cận mới mẻ, độc đáo của nó. Công trình được tạo dựng bằng tre vượt nhịp lớn, với hệ kết cấu vòm, cao 10m, vượt nhịp 15m với hệ khung chính được làm từ 48 đơn vị cấu kiện bằng tre, đây được xem là một đột phá về kỹ thuật. Thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng từ khâu xây dựng đến khi vận hành, Bar wNw như được sinh ra từ thiên nhiên, hoà cùng thiên nhiên và trở về với thiên nhiên. Công trình vừa mang tính truyền thống vừa có tính hiện đại, hình thức kiến trúc mới lạ tạo thành một điểm nhấn cảnh quan trong khu vực.

Lần đầu tiên một tác phẩm theo thể loại nghệ thuật sắp đặt đường phố đã đăng ký tham dự giải thưởng và được đánh giá cao. Được nghiên cứu, triển khai trong một khoảng thời gian ngắn phục vụ cho Tết Mậu Tí, tác phẩm sắp đặt Đường hoa Nguyễn Huệ của nhóm tác giả trẻ KTS Vũ Việt Anh, KTS Phạm Thị ái Thuỷ và các cộng sự là một sự thể nghiệm táo bạo, trẻ trung. Nhóm tác giả đã mạnh dạn dấn thân vào một lĩnh vực nghệ thuật còn mới mẻ và không quen thuộc. Có lẽ chính khát vọng đổi mới, tinh thần dám nghĩ, dám làm trong giao lưu, hội nhập, trong hoà đồng và tiếp cận với các giá trị quốc tế đã thôi thúc những KTS trẻ này tìm kiếm một phương thức sáng tạo mới, một ngôn ngữ và phương tiện biểu hiện khác, đặt người xem vào một tư thế thưởng ngoạn khác, người xem hiện diện cùng tác phẩm, tham gia vào chính nó.

Có thể những tác phẩm mang nhiều cá tính, sáng tạo với những yếu tố thử nghiệm nói trên sẽ còn tiếp tục gây nhiều tranh luận về giải thưởng mà nó đạt được. Có thể người ta sẽ nghi ngờ về khả năng truyền cảm hứng của nó lên bầu không khí sáng tác nói chung. Có thể những tín hiệu vui này cũng chưa mang lại điều gì thực sự có ý nghĩa cho sự phát triển nói chung của kiến trúc nước nhà. Nhưng điều đáng nói hơn là tinh thần đổi mới và khát vọng sáng tạo thực sự trong nghệ thuật thì luôn luôn được chờ đón và ghi nhận. Và bên cạnh những điều không vui trước một thực trạng kiến trúc còn nhiều bề bộn, đây đó chúng ta vẫn nhận thấy những điểm sáng, những chiều hướng tích cực, vẫn nhận thấy sự vận động không ngừng nghỉ của nhiều tác giả, nhiều KTS, cả thành danh lần chưa thành danh, đang cố gắng tìm tòi cho mình một hướng đi mới, một cách tiếp cận mới. ít nhiều, những quan điểm, đề xuất, những ý tưởng sáng tạo được nêu lên tại giải thưởng lần này cũng đã xới lên một số vấn đề, tạo tiền đề cho những cách nghĩ, cách làm mới mạnh dạn và sáng tạo hơn. Hy vọng những tín hiệu nhỏ sẽ báo hiệu sự đổi mới cho nền kiến trúc nước nhà, và điều này là có lợi cho nghệ thuật và cho công chúng.