…Đây, điện các huy hoàng trong ánh nắng/Những đền đài tuyệt mỹ dưới trời xanh… - Chế Lan Viên
ThS.KTS Lê Hữu Trúc
Đi dọc từ Bình Thuận ra tới Đà Nẵng, ấn tượng trong tôi là những bãi biển hoang sơ và quyến rũ, nơi giao hoà giữa cát, sóng biển và mặt trời. Từ Nha Trang trở ra bắt đầu núi và đèo. Núi vươn mình ra biển, đèo nối tiếp đèo, đồng bằng xen với ghềnh bãi. Xe chúng tôi leo lên những cung đường đèo hùng vĩ và ngoạn mục, một bên là núi chênh vênh, một bên nhìn xuống biển sâu với những truông dài cát bỏng, những vịnh biển thơ mộng, những cửa sông khoáng đạt đổ ra đại dương xanh thẫm. Xuôi về đồng bằng thỉnh thoảng lại thấy thấp thoáng những công trình đền tháp, trông hoang tàn đổ nát nhưng vẫn giữ được cái gì đó ngạo nghễ, cao sang, đầy huyền bí…
ThS.KTS Lê Hữu Trúc
Đi dọc từ Bình Thuận ra tới Đà Nẵng, ấn tượng trong tôi là những bãi biển hoang sơ và quyến rũ, nơi giao hoà giữa cát, sóng biển và mặt trời. Từ Nha Trang trở ra bắt đầu núi và đèo. Núi vươn mình ra biển, đèo nối tiếp đèo, đồng bằng xen với ghềnh bãi. Xe chúng tôi leo lên những cung đường đèo hùng vĩ và ngoạn mục, một bên là núi chênh vênh, một bên nhìn xuống biển sâu với những truông dài cát bỏng, những vịnh biển thơ mộng, những cửa sông khoáng đạt đổ ra đại dương xanh thẫm. Xuôi về đồng bằng thỉnh thoảng lại thấy thấp thoáng những công trình đền tháp, trông hoang tàn đổ nát nhưng vẫn giữ được cái gì đó ngạo nghễ, cao sang, đầy huyền bí…
Không tập trung dày đặc và tinh xảo như thánh địa Mỹ Sơn, nhưng các di tích Chămpa còn sót lại nằm dải rác suốt dải đất duyên hải Nam Trung bộ vẫn giữ được tương đối nguyên vẹn cái hình hài và dáng vẻ nguyên thuỷ với những nét kiến trúc, chạm khắc nguyên sơ và sắc xảo. Hoành tráng nhưng cô quạnh, kiêu hãnh mà trầm buồn, các ngôi tháp toát lên sức hút của một vẻ đẹp ma mị toả nhiều năng lượng. Cái đẹp không trội sắc mà thâm trầm, huyền ảo. Dưới cái nắng của miền Trung vàng rực, những ngọn tháp ngàn năm vẫn đỏ rực, căng tràn sức sống, vươn lên mạnh mẽ dưới trời xanh đầy gió. Giữa thiên nhiên trời đất, giữa bao la nhật nguyệt với những tiếng rì rầm của gió, những ngọn tháp như đứng sắp hàng để cùng nhau thề nguyền, cùng nhau nguyện ước. Chúng thu nhận và tích chứa năng lượng, là hình ảnh của sự bảo toàn và chuyển hoá năng lượng, nơi giao hoà giữa đất và trời.
Sống chan hoà với đời sống, chọn điểm dừng trên cao, những vị trí cao nhất của những vùng đất mà chúng ngự trị - giữa những xóm làng bình dị, nơi cuộc sống lặng lẽ đang trào cuộn trôi qua với những người nông dân mộc mạc. Khác với thánh địa Mỹ Sơn, những cụm tháp ở đây đều như bớt đi chất đạo để thêm chất đời và cuối cùng hiện lên như cái đẹp thuần tuý giữa đời thường. ở đây nghệ thuật và đời sống quyện hoà. Tháp nối đất với trời, níu giữ không gian và thời gian ở lại. Thế nên bình minh ở đây rất muộn và hoàng hôn mặc nhiên cũng rất lâu. Thời gian cứ quấn thít chân tháp, xiết từ từ quanh những vòng tháp, từng phiến gạch chăm, từng mảng sa thạch vỡ vụn. Thời gian như được thanh lọc qua từng rãnh gạch Chăm, qua mỗi vệt điêu khắc Chăm.
Những bức phù điêu, tượng đá, bệ thờ được chạm khắc tinh xảo, những linga - ioni đầy sức sống, những vũ điệu Apsara hoá thạch, những nụ cười Chăm siêu thoát, giác ngộ về thời gian, phả ra từ gương mặt vũ nữ… tất cả thể hiện niềm phấn khích tôn giáo tột cùng, sự si mê cuồng đắm trong một không gian lạ trầm với mầu nắng huyền mê. Chúng tinh tế và tràn đầy cảm xúc, phản ánh một đức tin vô bờ bến, gửi gắm những ước mơ, hoài bão của biết bao thế hệ người Chăm. Không biết người nghệ sĩ xưa đã khắc tạc trực tiếp lên gạch sống hay gạch chín? Vì những nhát khắc quá ngọt ngào trên chất liệu, vì cái cảm giác đất nung ấm áp và gần gũi mỗi khi ta chạm tay vào. Nó truyền cho ta niềm tin qua hàng ngàn năm về sự bền bỉ của một chất liệu không trường cửu là gạch nhưng vĩnh cửu là đất.
Những hoà điệu từ các tầng tháp với nắng, với gió, với bầu trời, với khúc nguyện cầu Chăm, những nét nhạc của kiến trúc, điêu khắc Chăm, cái giai điệu ru hồn từ đất và đá làm say lòng người. Nghệ thuật ở đây có sức truyền cảm mãnh liệt, vượt qua mọi ranh giới văn hoá và tín ngưỡng. Trong lòng tháp trống rỗng và chứa đầy bóng tối, nhưng đỉnh tháp bao giờ cũng có một ô cửa mở thẳng vào trời xanh. Qua ô cửa này, tháp giao tuyến với trời xanh, thu về mình những tia nắng của ngày. ánh sáng lạc vào đây hắt nghiêng qua các tầng tháp, kết hợp với gió để tạo ra sự phiêu u, huyền bí. Thêm một chút sứt sẹo vụn vỡ, một chút phế tàn, tháp Chăm càng trở nên mơ màng, huyền ảo. Tất cả hình thành nên một vẻ đẹp không thể trộn lẫn, một vẻ đẹp rất Chăm.
Đằng sau nghệ thuật bao giờ cũng có cả một nền văn hoá, cả một cõi nhân gian có thật, đầy sự sống. Văn hoá Chăm dường như vẫn còn đó. Những ngọn lửa thiêng vẫn cháy một cách âm ỉ trong lòng những ngôi tháp. Ngọn lửa của niềm tin tôn giáo, niềm tin vào sự phục sinh, phục sinh một khát vọng hoà đồng cùng vũ trụ. Đó còn là ngọn lửa của kiến trúc và điêu khắc hoà quyện, của âm nhạc Chăm, vũ hội và thi ca Chăm...Tất cả góp phần lưu giữ ký ức Chăm, giữ cho những tháp Chăm một vẻ đẹp huyền bí, vẻ đẹp khiến người ta phải chiêm nghiệm về không gian và thời gian. Có một chút gì đó, ít nhiều, người Chăm xưa gửi tâm linh vào những ngọn tháp - chốn linh thiêng lưu giữ những thề nguyền, nơi không gian và thời gian như được ngưng đọng để trở thành Chàm tích, gợi nhớ về một cõi xưa Chiêm thành...
Sống chan hoà với đời sống, chọn điểm dừng trên cao, những vị trí cao nhất của những vùng đất mà chúng ngự trị - giữa những xóm làng bình dị, nơi cuộc sống lặng lẽ đang trào cuộn trôi qua với những người nông dân mộc mạc. Khác với thánh địa Mỹ Sơn, những cụm tháp ở đây đều như bớt đi chất đạo để thêm chất đời và cuối cùng hiện lên như cái đẹp thuần tuý giữa đời thường. ở đây nghệ thuật và đời sống quyện hoà. Tháp nối đất với trời, níu giữ không gian và thời gian ở lại. Thế nên bình minh ở đây rất muộn và hoàng hôn mặc nhiên cũng rất lâu. Thời gian cứ quấn thít chân tháp, xiết từ từ quanh những vòng tháp, từng phiến gạch chăm, từng mảng sa thạch vỡ vụn. Thời gian như được thanh lọc qua từng rãnh gạch Chăm, qua mỗi vệt điêu khắc Chăm.
Những bức phù điêu, tượng đá, bệ thờ được chạm khắc tinh xảo, những linga - ioni đầy sức sống, những vũ điệu Apsara hoá thạch, những nụ cười Chăm siêu thoát, giác ngộ về thời gian, phả ra từ gương mặt vũ nữ… tất cả thể hiện niềm phấn khích tôn giáo tột cùng, sự si mê cuồng đắm trong một không gian lạ trầm với mầu nắng huyền mê. Chúng tinh tế và tràn đầy cảm xúc, phản ánh một đức tin vô bờ bến, gửi gắm những ước mơ, hoài bão của biết bao thế hệ người Chăm. Không biết người nghệ sĩ xưa đã khắc tạc trực tiếp lên gạch sống hay gạch chín? Vì những nhát khắc quá ngọt ngào trên chất liệu, vì cái cảm giác đất nung ấm áp và gần gũi mỗi khi ta chạm tay vào. Nó truyền cho ta niềm tin qua hàng ngàn năm về sự bền bỉ của một chất liệu không trường cửu là gạch nhưng vĩnh cửu là đất.
Những hoà điệu từ các tầng tháp với nắng, với gió, với bầu trời, với khúc nguyện cầu Chăm, những nét nhạc của kiến trúc, điêu khắc Chăm, cái giai điệu ru hồn từ đất và đá làm say lòng người. Nghệ thuật ở đây có sức truyền cảm mãnh liệt, vượt qua mọi ranh giới văn hoá và tín ngưỡng. Trong lòng tháp trống rỗng và chứa đầy bóng tối, nhưng đỉnh tháp bao giờ cũng có một ô cửa mở thẳng vào trời xanh. Qua ô cửa này, tháp giao tuyến với trời xanh, thu về mình những tia nắng của ngày. ánh sáng lạc vào đây hắt nghiêng qua các tầng tháp, kết hợp với gió để tạo ra sự phiêu u, huyền bí. Thêm một chút sứt sẹo vụn vỡ, một chút phế tàn, tháp Chăm càng trở nên mơ màng, huyền ảo. Tất cả hình thành nên một vẻ đẹp không thể trộn lẫn, một vẻ đẹp rất Chăm.
Đằng sau nghệ thuật bao giờ cũng có cả một nền văn hoá, cả một cõi nhân gian có thật, đầy sự sống. Văn hoá Chăm dường như vẫn còn đó. Những ngọn lửa thiêng vẫn cháy một cách âm ỉ trong lòng những ngôi tháp. Ngọn lửa của niềm tin tôn giáo, niềm tin vào sự phục sinh, phục sinh một khát vọng hoà đồng cùng vũ trụ. Đó còn là ngọn lửa của kiến trúc và điêu khắc hoà quyện, của âm nhạc Chăm, vũ hội và thi ca Chăm...Tất cả góp phần lưu giữ ký ức Chăm, giữ cho những tháp Chăm một vẻ đẹp huyền bí, vẻ đẹp khiến người ta phải chiêm nghiệm về không gian và thời gian. Có một chút gì đó, ít nhiều, người Chăm xưa gửi tâm linh vào những ngọn tháp - chốn linh thiêng lưu giữ những thề nguyền, nơi không gian và thời gian như được ngưng đọng để trở thành Chàm tích, gợi nhớ về một cõi xưa Chiêm thành...
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét