Sáng tạo để phục vụ cộng đồng

ThS.KTS Lê Hữu Trúc

32 đồ án của 7 cơ sở đào tạo gửi về tham dự Giải thưởng Loa thành 2008 dường như đã phản ánh tương đối chính xác tình hình đào tạo, cùng kết quả và nỗ lực học tập của các kiến trúc sư tương lai. Theo đánh giá của các trường, thì đây là những đại diện xứng đáng, những đồ án xuất sắc mang đậm tính sáng tạo, nối liền khoảng cách giữa nghệ thuật với đời sống.

Quen thuộc mà vẫn mới lạ:

Đó là cảm nhận chung của đa số thành viên Hội đồng tuyển chọn về các đồ án tham dự giải thưởng lần này, đặc biệt là đồ án Thiết kế trường mẫu giáo, mẫu nhà ở và không gian công cộng tại thôn 3 – xã Trí Quả - Thuận Thành - Bắc Ninh của sinh viên Nguyễn Duy Thanh Trường đại học Xây dựng (GVHD: ThS.KTS Hoàng Thúc Hào). Đây là đồ án đạt giải cao nhất kỳ tuyển chọn lần này. Lấy bối cảnh của một vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, đồ án đã đi sâu phân tích, giải quyết những vấn đề bất cập trong thực trạng kiến trúc nông thôn hiện nay. Theo đó, việc có những không gian sinh hoạt cộng đồng dường như vẫn là một thứ “xa xỉ” đối với làng quê Việt Nam. Trong khi đình làng đang mất dần vai trò quan trọng của nó, thì nhiều năm qua, người dân tại các vùng quê chưa hề biết đến thư viện, nhà văn hoá…Lối sống và bản sắc của các vùng nông thôn đang dần mai một, và biến dạng một cách nghiêm trọng.

Để giải quyết vấn đề này, tác giả của đồ án đã đặt vấn đề nghiên cứu 3 thể loại công trình trong một làng nông thôn mới (tự đề xuất quy hoạch) đó là: trường mẫu giáo, nhà cộng đồng và các mẫu nhà ở nông thôn. Các công trình được tạo lập với hình thức kiến trúc gần gũi, thân thuộc, sử dụng tối đa vật liệu truyền thống địa phương dễ kiếm và rẻ tiền (đất, tre, đá, rơm rạ...) kết cấu gọn nhẹ, khả năng thi công nhanh, tháo lắp dễ dàng và thuận tiện, đảm bảo phù hợp với điều kiện địa lý khí hậu Việt Nam. Đây là một xu hướng kiến trúc được thế giới rất quan tâm vì nó hoà hợp với thiên nhiên, thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng và không gây ô nhiễm, có tác dụng gìn giữ, phát huy được bản sắc kiến trúc của các vùng miền.

Hội đồng tuyển chọn đã đánh giá cao đồ án bởi tính xã hội sâu sắc, thiết thực của nó đã góp phần giải quyết những vấn đề bức xúc trong việc tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng cho nông thôn mới. Đây là đồ án duy nhất đã hội tụ được khá đầy đủ các tiêu chí của Hội đồng. Nó đạt được tính sáng tạo trong kiến trúc, gắn liền với những giải pháp để giải quyết những vấn đề thiết thực, bức xúc của đời sống nông thôn hiện nay.

Nghệ thuật không chỉ để thưởng thức:

Đó là ý kiến chung của Hội đồng, mà nói như lời của KTS. Nguyễn Tấn Vạn - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Vịêt Nam – Chủ tịch Hội đồng, thì “Cái nhìn của chúng ta giờ đây cần hướng sâu vào chức năng xã hội của kiến trúc. Làm sao để kiến trúc không những giải quyết tốt những nhu cầu thiết thực nhất của đời sống, mà nó còn góp phần giáo dục, nâng cao thẩm mỹ của người dân, góp phần làm thay đổi quan niệm cũ, lạc hậu để hình thành nên một phong cách sống mới…”. Trong khi nghệ thuật có chức năng nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ và giải trí, các loại hình nghệ thuật thuần tuý lấy cái đẹp, cái cao cả là mục đích tự thân, thì kiến trúc còn có thêm chức năng phục vụ đời sống. Nó được hình thành gắn liền với những nhu cầu thiết thực của người dân và toàn xã hội.

Đồ án đạt giải nhất với một cái nhìn nhân văn, bố cục kiến trúc mạch lạc, khúc triết và có nghề, tác giả của đồ án đã thành công khi tạo dựng được môi trường, một không gian giao tiếp cộng đồng sống động, gần gũi. Với những vật liệu truyền thống rất đặc trưng của làng quê, công trình được tạo dựng với các khối blog sắp đặt với nhau theo quy luật, tạo thành tổ hợp đan xen liên kết, có khoảng rỗng, khoảng đặc rất linh hoạt và sinh động. Nó gần gũi, cởi mở, kích thích sự tham gia, hưởng ứng của cả cộng đồng, để từ đó hình thành nên một hình thức kiến trúc mới, một không gian giao tiếp mới.

1 giải nhất, 3 giải nhì, 5 giải ba và 5 giải khuyến khích là một kết quả đáng ghi nhận của kỳ giải thưởng lần này. Hội đồng tuyển chọn đã đánh giá cao tinh thần say mê, cùng những nỗ lực sáng tạo của các sinh viên trong từng đồ án tham dự. Nhiều đồ án đã cố gắng bám sát nhu cầu và đòi hỏi sinh động từ thực tiễn, thể hiện qua việc lựa chọn đề tài và đề xuất các giải pháp kiến trúc nhằm giải quyết những vấn đề đa dạng của cuộc sống. Nhiều đồ án mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc, nhiều giải pháp kiến trúc gắn với ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới, xu hướng kiến trúc sinh thái, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường đã được các kiến trúc sư tương lai quan tâm nghiên cứu và ứng dụng.

Tuy nhiên, tại kỳ giải thưởng lần này vẫn còn xuất hiện những đồ án thiên về tạo hình, chạy theo hình thức, chạy theo ngôn ngữ biểu đạt của hình khối. Đây là một xu hướng khá phổ biến trong nhiều kỳ giải thưởng. Nó lý giải cho việc các mảng để tài về công trình văn hoá, biểu diễn…thường chiếm tỉ trọng quá lớn, trong khi các đề tài về nhà ở, các công trình mang tính xã hội…giải quyết những nhu cầu cấp thiết của người dân lại ít được quan tâm đầu tư nghiên cứu.

L.H.T