Sapa - thị trấn nhỏ với những bài học lớn

Ths.KTS Lê Hữu Trúc (ghi chép)
Rất tình cờ, trong một hội thảo do Hội KTSVN tổ chức tại Sapa, chúng tôi có dịp được gặp gỡ và trao đổi với Ông Bùi Quang Vinh - Bí thư tỉnh uỷ Lào Cai, nhà quản lý và là “KTS trưởng” trong công cuộc xây dựng và tái thiết Sapa, người đã góp phần quan trọng làm hồi sinh đô thị nghỉ mát nổi tiếng này sau nhiều năm bị lãng quyên. Trong dáng vẻ nghiêm trang, đĩnh đạc của một nhà lãnh đạo chúng tôi vẫn bắt gặp ở ông sự nồng nhiệt, chân tình và cởi mở, không hề xa cách. Ông đã dành cho chúng tôi một cuộc trò chuyện thú vị về nghề. Trong câu chuyện của ông chúng tôi thấy có sự ưu tư thường nhật của một nhà quản lý trước những bộn bề của cuộc sống, những hoài bão và khát vọng còn dang dở, những trăn trở và khúc mắc khó giải đáp... Trong đó câu chuyện về Quy chế đô thị Sapa có lẽ là câu chuyện khó tin nhất về nghề mà chúng tôi từng được nghe và thú vị hơn là nó lại được kể từ một người ngoài nghề song lại rất rất hiểu nghề...

Với giọng nói ấm áp và truyền cảm ông bắt đầu câu chuyện với chúng tôi...

Như các bạn thấy Lào Cai là một tỉnh miền núi biên giới có nhiều dân tộc và là một trong 6 tỉnh khó khăn nhất của miền núi phía Bắc tổ quốc. Vì vậy để phấn đấu vươn lên, xoá đói giảm nghèo, đưa tỉnh trở thành một tỉnh giàu mạnh của vùng biên giới là hoài bão và khát vọng của lãnh đạo tỉnh. Chúng tôi nghĩ rằng muốn làm được điều này thì trước hết phải đánh giá được đúng tiềm năng, lợi thế và thực lực của mình. Lào Cai là điểm tận cùng của biên giới phía Bắc, vì vậy nếu không có việc gì thì chỉ khi có việc cần người ta mới đến Lào Cai. Cho nên phải tìm cách biến Lào Cai từ cái nơi tận cùng của tổ quốc thành cửa ngõ, đầu cầu nối với thế giới. Lãnh đạo tỉnh đã đưa quan điểm và kiên trì thực hiện ý tưởng Lào Cai là cầu nối của Việt Nam, Asean với Tây Nam Trung Quốc. Như vậy Lào Cai sẽ không còn là cuối đường nữa mà đã trở thành đầu cầu nối Việt Nam, Asean với nước bạn Trung Quốc. Với ý tưởng này trong nhiều năm Lào Cai đã kiên trì thực hiện và thu được rất nhiều thành quả đáng khích lệ. Hiện nay số lượng khách tới tham quan và tham gia kinh doanh làm ăn với Lào Cai ngày một nhiều hơn. Chính điều này đã góp phần kích thích du lịch ở Lào Cai và ngược lại du lịch cũng góp phần quan trọng của nó vào sự tăng trưởng kinh tế chung cho toàn tỉnh.

Trong du lịch thì chúng tôi coi Sapa là một điểm nhấn quan trọng. Sapa là hạt nhân của du lịch Lào Cai và là 1 trong 16 điểm du lịch trọng điểm của toàn quốc. Nhưng Sapa như các bạn biết, nó đang bị mai một, đây là điều chúng tôi rất trăn trở. Nói là miền núi đất rộng nhưng các bạn lên đây thì thấy để có một chỗ làm nhà thì khó khăn hơn ở dưới đồng bằng rất nhiều. Những ai ở miền núi lâu năm mới hiểu miền núi đất thiếu hơn miền xuôi nhiều. Đất dốc như thế, sạt lở chết bao nhiêu người mà dân vẫn phải ở vì không còn chỗ nào khác. Cho nên chương trình kiên cố hoá trường học của chúng tôi khó khăn nhất là mặt bằng xây dựng chứ không phải là cái gì khác. Điều này các bộ ngành ở TW không phải ai cũng hiểu. Cho nên cái căng thẳng nhất ở Lào Cai nói chung và Sapa nói riêng là đất thì hẹp, chật chội, trong khi người thì đông cho nên Sapa đang mất dần cái cảnh quan đẹp vốn có của nó. Nhà ống mọc lên san sát, san đồi, bạt núi làm nhà như thế thì không còn là Sapa nữa. Đây là điều mà chúng tôi rất trăn trở, một tỉnh tiềm lực khó khăn như thế này mà còn nhiều việc phải làm thì lấy đâu ra tiền để làm.

Vì vậy trong toàn bộ quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, một trong những điều mà lãnh đạo tỉnh Lào Cai quan tâm nhất là quy hoạch trong đó có quy hoạch Sapa. Nói câu này không phải vì có các bạn ngồi đây mà nói. Bởi vì chúng tôi khẳng định rằng trong những lãng phí thì lãng phí trong đầu tư lớn nhất là chủ trương đầu tư. Khi đầu tư rồi mà chỉ 5 năm sau người kế tiếp lại muốn đập phá đi, dư luận xã hội không đồng tình đấy là cái lãng phí lớn nhất mà một tỉnh nghèo như Lào Cai lại đầu tư theo kiểu đó thì chết. Vì vậy trong 5-6 năm vừa qua việc làm nhiều nhất của lãnh đạo tỉnh đó là dồn sức vào làm quy hoạch, quy hoạch đô thị, quy hoạch công nghiệp, quy hoạch mạng lưới điện... và làm thật chất lượng, lúc đó có bao nhiêu tiền của, đầu tư vào đâu sẽ trúng đấy. Trong năm năm vừa qua tất cả các huyện và thành phố thuộc tỉnh Lào Cai đều được làm quy hoạch lại với chất lượng cao hơn trước rất nhiều. Rất nhiều các đơn vị quy hoạch lớn trong nước và quốc tế đã đến giúp Lào Cai làm công việc này đặc biệt là quy hoạch Sapa.

Ngừng lời một chút như để những ký ức hiện về, ông tâm sự...

Có thể nói cái trăn trở nhất trong công tác quy hoạch của chúng tôi đó là quy hoạch Sapa. Sapa vốn rất mỏng manh mà theo như nhiều khách du lịch nước ngoài đến với sapa thì cái hay nhất của Sapa chính là sự mỏng manh như sương khói ấy kết hợp với sự hoang sơ, hùng vĩ, và khí hậu tuyệt vời của nó. Theo họ nếu cần xem những toà nhà đẹp, những đường phố và cảnh quan đẹp thì có thể đi nhiều nơi trên thế giới. Nhưng cái vẻ đẹp hoang sơ còn lại của Sapa, với địa hình, địa mạo đặc thù, sự hài hoà của kiến trúc bản địa được hoà quyện và tôn thêm bởi vẻ đẹp của các sắc thái văn hoá dân tộc thì chỉ Sapa mới có. Đấy là những thứ hấp dẫn nhất và nó đang bị tàn phá rất ghê gớm từng ngày. Cho nên chúng tôi nghĩ rằng, để giữ được thì phải làm sao có được quy hoạch, có một quy chế quản lý đô thị chặt chẽ không để phát triển thêm những mụn nhọt trên bộ mặt đẹp của Sapa này. Đấy là điều mà chúng tôi ấp ủ. Với suy nghĩ rằng Sapa do người Pháp tìm ra vào năm 1903 nên chắc rằng nếu tìm người nước ngoài hiểu về Sapa và làm tốt nhất việc này thì chắc chỉ có người Pháp nên nhân một chuyến đi Pháp tôi đã nhen nhóm việc đề nghị hợp tác với Pháp để nghiên cứu một quy hoạch khả thi cho Sapa. Tôi đã gặp và đề nghị với lãnh đạo cao nhất của vùng Akiten - Pháp về sự hợp tác này. Chỉ 2 tháng sau một đoàn chuyên gia cao cấp của Pháp đã đến Sapa để khảo sát và chúng tôi đã ký kết thoả thuận ngay tại Sapa này. Mọi việc tiến triển rất thuận lợi. Theo như thoả thuận thì có 3 việc mà họ tiến hành hợp tác với chúng tôi đó là: Thứ nhất: Họ quy hoạch lại toàn bộ quy hoạch của tỉnh Lào Cai; Thứ hai: Quy hoạch đô thị Sapa; Thứ ba: Hợp tác phát triển nông nghiệp để đưa những giống cây ôn đới về trồng tại Sapa.

Theo chương trình hợp tác thì bên Pháp sẽ cử các chuyên gia giỏi nhất của họ đến để giúp Lào Cai làm quy hoạch cho Sapa. Trong quá trình làm việc, hai bên rất thống nhất về mục tiêu, có thân tình với nhau để làm việc nhưng khi vào việc thì rất mắc mớ nhau về phương pháp làm. Khi chúng tôi giới thiệu quy trình làm quy hoạch của Việt Nam, trong đó yêu cầu phải làm quy hoạch tổng thể trước để duyệt rồi mới làm đến chi tiết thì họ nói là không hiểu và không đồng ý. Hai bên tranh luận với nhau rất kịch liệt về quan điểm này, việc cộng tác rất khó khăn, mất rất nhiều thời gian để hiểu ý định của nhau, ông định làm gì và tôi định làm gì. Hai bên không đồng thuận và tranh luận với nhau rất nhiều. Họ dẫn tôi sang Pháp, cho tôi đi thăm nhiều thành phố có cảnh quan đẹp giống như Sapa. Họ giới thiệu, dẫn giải rất nhiều và nói: “chả nhẽ ông không tin, chúng tôi làm được cho nước Pháp mấy ngàn năm đẹp như thế này mà tôi lại không làm được cho Sapa. ông tin tôi thì ông cứ để cho chúng tôi làm, bây giờ ông can thiệp thế này, chúng tôi khó làm lắm”. Tôi bảo rằng “quy trình làm quy hoạch của chúng tôi là thế, các ông làm khác thì sau này chúng tôi không biết phải duyệt nó như thế nào”. Tranh cãi mãi, cuối cùng họ bảo “thôi nếu ông không tin thì thôi chúng tôi không làm”. Cuối cùng đành phải nhượng bộ để nói với họ, thôi thì các ông cứ làm. Trong quá trình làm, hai bên liên tục thảo luận. Tỉnh cử hẳn một đoàn chuyên gia Việt Nam tham gia hợp tác làm cùng thì cũng lại xảy ra tranh cãi. Hai bên tranh cãi suốt ngày mà không phân giải thắng bại là làm như thế nào. Cuối cùng tôi phải kết luận và chỉ thị với các chuyên gia của mình “các cậu để yên cho người ta làm”.

Trong hợp tác nghiên cứu khoa học mà nói với nhau đến như vậy là cùng! Nói đến đây ông Vinh cũng phải bật cười khi nhớ lại tình thế oái ăm của mình. Ông tâm sự tiếp...

Trong quá trình làm, họ cử 6 KTS Pháp sang làm cụ thể, nghiên cứu, đo vẽ và khảo sát để chuyển các tài liệu về Pháp phân tích và họ đã nằm ở đây 3 năm liền rất tâm huyết. Họ bắt đầu làm việc bằng những cuộc khảo sát, đo vẽ và nghiền ngẫm ý tưởng. Đây là cái mà họ nghiền ngẫm đến nửa năm. Họ đi khắp tất cả các nơi, nghiên cứu rất sâu sắc và cuối cùng bảo vệ trước UBND tỉnh cho rằng mục tiêu và ý tưởng của quy hoạch đô thị Sapa này gồm 3 yếu tố: là thiên nhiên, kiến trúc và con người. Đây là 3 yếu tố tạo thành cái vẻ đẹp tiềm ẩn của Sapa. Họ kết luận như vậy.

Về thiên nhiên: Các chuyên gia Pháp cho rằng “thiên nhiên hùng vĩ của Sapa, cảnh quan thiên nhiên và con người còn nguyên nét hoang sơ của Sapa là lợi thế cơ bản nhất, là sức hút lớn nhất đối với các du khách nước ngoài khi đến với Sapa, do vậy quy hoạch Sapa phải trân trọng, giữ gìn và bảo vệ được từng đường nét của tự nhiên, mỗi cảnh quan thiên nhiên...”. Họ ví những cảnh quan thiên nhiên, địa hình của Sapa như là những đường cong trên cơ thể người thiếu nữ mà quy hoạch Sapa đối với họ thì không chỉ biết giữ gìn mà phải biết trang điểm, tôn thêm cái đẹp vốn có của tự nhiên. Vì vậy họ rất lo lắng trước tình trạng xâm hại thiên nhiên, việc san đồi, bạt núi, xây dựng những công trình che khuất tầm nhìn như những cái mụn trên khuôn mặt đẹp của người phụ nữ. Họ rất gay gắt với chúng tôi trong việc này.

Về kiến trúc: Họ cho rằng “kiến trúc là sự trang điểm của con người, là nhân tạo do vậy phải rất thận trọng. Một yêu cầu hết sức bức xúc và khắt khe đó là kiến trúc phải phù hợp với tự nhiên, phải là những nét chấm phá để tôn vinh thêm cái đẹp tự nhiên của địa hình và phong cảnh của Sapa. Kiến trúc không được đối lập với vẻ đẹp tự nhiên của Sapa, không được phá vỡ tự nhiên và nó phải hài hoà với tự nhiên...”. Họ đòi hỏi và tư tưởng chỉ đạo phải như vậy. Chính vì vậy mà theo quy hoạch này thì các dạng kiến trúc được khuyến cáo sự dụng là hài hoà với thiên nhiên đó là các nhà vườn truyền thống của các dân tộc ở Sapa với các vườn hoa và hàng rào xếp đá - một loại nhà là sản phẩm đặc trưng của riêng Sapa, được sinh ra từ Sapa. Một loại nhà nữa cũng được họ khuyến cáo sử dụng là các loại biệt thự kiểu Pháp thấp tầng. Về vật liệu họ khuyến khích sử dụng vật liệu truyền thống tự nhiên như là đá, gỗ, gạch, tre, trúc, ngói nung. Hạn chế và cấm sử dụng các loại vật liệu như sắt, thép, inox, kính, nhôm, tôn. Họ cho rằng đây là những thứ không thể chấp nhận được tại nơi này.

Về nhân tố con người: Đây là yếu tố được người Pháp xác định là một trong 3 thành tố cơ bản nhất để cấu thành nên Sapa huyền ảo. Họ nghiên cứu rất kỹ lịch sử, tập quán và các nét văn hoá truyền thống của các dân tộc Sapa, nghiên cứu mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, con người với kiến trúc truyền thống để từ đó đưa ra các nhận xét về những tộc người bản địa ở Sapa với những truyền thống trong xây dựng và kiến trúc của họ. Những nhà vườn với hàng rào xếp bằng đá tự nhiên, ruộng nương bậc thang... được họ đánh giá rất cao, xem đây là những kiến trúc rất đẹp và độc đáo. Trong suốt 3 năm liền, họ đi hàng ngày để vẽ và ghi lại rất chi tiết và tỉ mỉ từng li từng tí một. Họ cho rằng việc du nhập ồ ạt các kiến trúc, các vật liệu mới không chọn lựa, thiếu quy hoạch đã phá vỡ sự cân bằng, sự hài hoà vốn có, đang biến Sapa trở thành một mớ kiến trúc hỗn độn. Trong khi dân mình đến Sapa thấy mọc lên nhiều nhà cao tầng, chóp kính thì khen Sapa dạo này đổi mới, thì bạn suốt ngày chỉ trích chúng tôi về sự yếu kém của chính quyền địa phương trong quản lý kiến trúc - quy hoạch.

Có lên Sapa mới thấy có sự nhầm lẫn, không ít người cứ thấy nhà to, xây to thì bảo Sapa phát triển trong khi chính chúng đang từng ngày phá vỡ nghiêm trọng vẻ đẹp của Sapa.

Có thể nói rằng, từ ba yếu tố cơ bản này cùng với một yêu cầu đây là sự hài hoà, hoà quyện của 3 nhân tố này để từ đó họ xây dựng ý tưởng chỉ đạo tổng thể cho Sapa và cho từng khu vực quy hoạch. Đấy là tư tưởng chỉ đạo dễ nhận được sự đồng cảm và thống nhất, nhưng khi đi vào cụ thể thì rốt cục vậy trung tâm của Sapa là gì? trung tâm cảnh quan của Sapa là đâu? ở đây bắt đầu xảy ra những tranh cãi. Theo họ trung tâm của Sapa không phải là một khu đất thuận lợi nào trong thị trấn mà là dãy Hoàng Liên và đỉnh Fanxifan ở trước mặt. Do vậy họ đưa ra ý tưởng cho quy hoạch này là “bậc thềm fanxifan” và “ban công Fanxifan” khi đó toàn bộ núi Hàm Rồng điểm cao nhất của thị trấn được họ gọi là ban công Fanxifan và cái ban công được tưởng tượng này toàn bộ hướng tầm nhìn vào đỉnh Fanxifan và dãy Hoàng Liên cũng như thung lũng Mường Hoa. Vì là ban công nên các công trình xây dựng tại đây phải tuân theo thứ tự cao thấp chứ không được che khuất tầm nhìn của nhau. Họ điều tra rất tỉ mỉ, đánh số chi tiết những công trình đã và đang làm ảnh hưởng đến nguyên tắc này và khuyến cáo cụ thể công trình nào phải cải tạo, nhà nào phải đập bỏ.

Đấy là những khác biệt về ý tưởng và phương pháp làm việc giữa ta và họ. Tiếp theo sẽ là những khác biệt về trình tự quy hoạch giữa quy hoạch của Pháp và Việt Nam.

Khi được yêu cầu phải làm sớm quy hoạch đô thị Sapa thì họ nói rằng để làm được quy hoạch này thì đầu tiên chúng tôi phải hợp tác với họ để làm quy hoạch du lịch đã. Vì theo họ nếu không làm quy hoạch du lịch một cách bài bản và tử tế thì sẽ không có lối đi cho quy hoạch đô thị, nếu không có quy hoạch du lịch thì người làm quy hoạch đô thị Sapa như đi trong một đường hầm không lối thoát, không biết mục tiêu của mình là gì, không biết mình làm cái này để phục vụ ai. Họ nói rằng đô thị Sapa này là đô thị du lịch cho nên muốn làm quy hoạch đô thị du lịch thì trước hết phải xác định sản phẩm du lịch, tour, tuyến du lịch để quy hoạch dô thị phục vụ cho mục tiêu du lịch chứ không thể nào làm quy hoạch mà lại không biết làm cái gì, phục vụ cho cái gì. Họ giải thích tính chất của đô thị, chức năng của đô thị là cái rất quan trọng và cái đó phụ thuộc vào tính chất, chức năng của du lịch Sapa. Cho nên làm quy hoạch cho Sapa thực chất có hai nhóm cùng làm, một nhóm làm quy hoạch du lịch (trước 6 tháng) để xác định sản phẩm du lịch còn nhóm kia thì tiến hành làm quy hoạch đô thị. Hai nhóm luôn có sự liên lạc, trao đổi và thống nhất với nhau trong từng bước. Điều này là rất khác ở ta vì trước nay đối với vấn đề này chúng ta làm rất đại cương, đại khái và tách rời các quy hoạch khác nhau.

Về sản phẩm quy hoạch giữa ta và bạn Pháp không có nhiều khác biệt nhưng trình tự và phương pháp tiến hành thì rất khác. Chúng ta làm quy hoạch trước nay đều đi từ tổng thể đến chi tiết theo thứ tự. Làm xong cái này, duyệt rồi rồi mới làm đến cái kia nhưng mà bạn thì không làm thế. Bạn không có khái niệm về tổng thể và chi tiết cho nên trong quá trình làm xảy ra tranh luận rất nhiều. Cuối cùng bạn đưa ra một ý nói với chúng tôi rằng “tôi không cần biết các anh làm như thế nào, tôi chỉ biết là trong một dự án quy hoạch thì tất cả những vấn đề gì mà cần phải đề cập, những vấn đề gì cần phải quy định cho doanh nghiệp, cho người dân, cho cả những nhà quản lý, cơ quan nhà nước khi họ thực hiện quy định này nếu cần có thì phải có”. Nghĩa là quy hoạch phải vạch ra được tất cả nội dung không biết tổng thể, chi tiết chỉ biết khi được vẽ ra nó phải đáp ứng được yêu cầu khi tất cả mọi người nhìn quy hoạch. Khi người ta cần cái gì thì trong quy hoạch phải có tất cả những thứ đó - đơn giản chỉ là như vậy và tuỳ theo mức độ thì có nội dung về gợi ý định hướng, nhưng có nội dung thì bắt buộc phải tuân thủ chứ không thể là gợi ý được. Cho nên quy hoạch của họ làm xong là xong hết và đem ra dùng ngay được chứ không như của ta phải làm từng bước, xong bước này mới được làm đến bước kia rất mất thời gian và chịu nhiều rủi ro vì bước sau chưa làm xong thì đã phải điều chỉnh bước trước.

Một điểm khác biệt nữa mà chúng tôi nhận thấy đó là trong quy hoạch của Pháp các quy định là rất rõ, rất chi tiết song vẫn để khoảng không rất rộng cho sự sáng tạo của mỗi dự án. Quy định thì rất cụ thể, nhưng không gò bó, không trói buộc. Bản quy hoạch như là khung pháp lý rất đầy đủ, rất rõ ràng tạo môi trường thuận lợi cho người sáng tạo trên mỗi một dự án đầu tư, mỗi phương án xây dựng cụ thể, nhưng tất cả đều phải tuân thủ các quy định cụ thể để tạo ra sự hài hoà chung phục vụ một chí hướng chung cho toàn đô thị. Nghĩa là họ không quy hoạch chi tiết như chúng ta nhưng lại rất chi tiết mà lại không gò bó vẫn để khoảng không gian cho sáng tạo. Còn đối với quy hoạch của chúng ta nếu thực hiện đầy đủ quy hoạch chi tiết, quy hoạch phân lô xong để xây dựng thì không còn chỗ cho người sáng tạo của mỗi dự án đầu tư nữa thậm chí vị trí từng ngôi nhà, kiến trúc của nó như thế nào cũng đã được vẽ ra. Điều đó làm cho các chuyên gia Pháp hết sức ngỡ ngàng. Họ có nói với tôi thế này: “quy hoạch của chúng tôi là quy hoạch theo cơ chế thị trường, nhà nước quản lý bằng những định hướng về quy hoạch và kiến trúc còn các thành phần kinh tế và người dân trong xã hội thì bỏ tiền ra để thực hiện nên phải để khoảng trời cho họ sáng tạo, để tự họ quyết định dự án kinh doanh của họ. Còn quy hoạch của các ngài là quy hoạch vẫn mang đậm dấu ấn của cơ chế kinh tế kế hoạch tập trung bao cấp, nhà nước vẽ ra quy hoạch, phê duyệt quy hoạch để rồi nhà nước bỏ tiền ra làm cho nên trong bản quy hoạch của các ngài đã lẫn cả phần việc của chủ dự án, chả còn chỗ nào sáng tạo cho các chủ dự án, chủ đầu tư cả. Và chúng tôi thực sự ngạc nhiên trong quy hoạch của các ngài, làm sao một chuyên gia quy hoạch dù tài giỏi đến mấy cũng không thể thay thế được các chủ đầu tư để hoạch định các dự án đầu tư kinh doanh của họ, vậy mà lại đi vẽ tất cả chi tiết như vậy thì còn chỗ nào cho họ đến đầu tư, sáng tạo, ai họ đến thực hiện quy hoạch của các ngài. Và chính vì vậy mà dự án quy hoạch của các ngài tính khả thi rất thấp, cho nên điều gì phải đến sẽ đến đó là các quy hoạch chi tiết như vậy sẽ sớm lạc hậu với thời gian khi mà khoa học công nghệ thế giới biến đổi từng ngày, lúc đó quy hoạch sẽ phải điều chỉnh và thay đổi gây sự lãng phí rất lớn về tiền của cho xã hội và người dân. Còn quy hoạch của chúng tôi tất nhiên là phải bổ sung, cập nhật nhưng về cơ bản những nguyên tắc đó là không thay đổi và quy hoạch luôn trường tồn cùng thời gian...”.

Đây hẳn là một nhận xét đáng giá, nó rất khác với những ngôn ngữ hợp tác và ngoại giao thường thấy trong khoa học. Nó chạm tự ái của nhiều người nhưng là biện pháp tốt nhất khiến người ta phải tỉnh ngộ. Song vẫn chưa hết...

Một cái khác nữa giữa cách làm quy hoạch giữa ta và họ đó là về quy hoạch hạ tầng kỹ thuật. Và việc tranh luận với nhau thế nào là hạ tầng kỹ thuật cũng rất nan giải. Hai bên tranh luận mãi, nói với nhau mãi mà không hiểu, cứ tưởng có sự khác biệt về ngôn ngữ hoá ra không phải. Họ cho rằng toàn bộ mạng giao thông trong đô thị không phải là hạ tầng kỹ thuật. Họ giải thích với chúng tôi rằng hạ tầng là chỉ cái đường ngầm dưới đất do đó không phụ thuộc gì vào các dự án đầu tư ở trên mặt đất cả. Theo họ hạ tầng kỹ thuật là thoát nước, cấp nước, cấp điện, xử lý chất thải, đặc biệt là cấp nước và thoát nước. Sapa do đặc thù của địa hình với các đường hợp thuỷ và phân thuỷ khác nhau cho nên lưu lượng, dòng chảy, độ thẩm thấu của nước mặt và nước ngầm tuân theo các quy luật tự nhiên của nó. Để hoạch định được hệ thống này này, người Pháp đã nghiên cứu, phân tích rất kỹ và chi tiết chỗ nào là thu nước, chỗ nào là thoát nước... để việc đấu nối, truyền dẫn, đào ngầm dưới đất như thế nào cho ngắn nhất và hiệu quả nhất còn các công trình trên mặt đất gắn với hệ thống này như thế nào theo họ không quá quan trọng. Họ cho rằng các công trình nổi trên mặt đất phải phụ thuộc vào hệ thống ngầm này. Anh nào gần hệ thống thì đường dẫn gần, anh nào ở xa, đấu nối tốn kém thì đó là việc của anh chứ hệ thống ngầm là bất di, bất dịch.

Đấy là về hạ tầng kỹ thuật còn nói về nội dung quy hoạch và công đoạn quy hoạch thì cũng có rất nhiều khác biệt. Quy hoạch của Pháp rất cụ thể, rất chi tiết nhưng đồng thời lại rất thông thoáng. Nó chi tiết ở chỗ là có quy chế chung, có quy chế riêng cho từng khu và trong từng khu thì chỉ rõ chức năng sử dụng để làm gì, mật độ xây dựng toàn khu là bao nhiêu, diện tích cấp đất tối thiểu, dạng kiến trúc nào thì được làm, dạng kiến trúc nào thì bị cấm, chiều cao khống chế toàn bộ công trình, loại vật liệu nào được sử dụng, loại vật liệu nào bị cấm, màu sắc nào được khuyến khích sử dụng, cảnh quan nào cần phải gìn giữ, các điểm phòng giữ cụ thể như thế nào... Tuy quy định cụ thể như vậy nhưng lại rất thông thoáng, cụ thể trong quy hoạch không áp đặt một sơ đồ cụ thể nào, không xác định vị trí cụ thể một công trình nào, các tuyến đường đô thị trong các phân khu cũng không được xác định, tất cả để dành cho sự sáng tạo và yêu cầu của mỗi một dự án đầu tư. Điều cuối cùng khác biệt đó là họ đưa toàn bộ nội dung quy hoạch thành quy chế đô thị để làm tăng tính pháp quy cho dự án...Ông Vinh nhấn mạnh!

Lời kết:
Có lẽ cuộc trò chuyện sẽ không thể dứt ra được nếu những công việc thường nhật bận rộn của một nhà lãnh đạo không cuốn ông đi. Ông ra về và chia tay chúng tôi với những cái bắt tay thật chặt để lại một chút tiếc rẻ cùng rất nhiều những câu hỏi chưa lời đáp. Đây hẳn là một cuộc cách mạng thực sự trong quy hoạch, chúng tôi tin như vậy và hoàn toàn bị thuyết phục về mặt phương pháp luận của nó, nhưng trong đầu vẫn vơ vẩn một câu hỏi. Điều gì đã thôi thúc ông – một người ngoại đạo dám đi ngược lại với quy trình làm quy hoạch lâu nay để đồng thuận với những vấn đề mà không phải người ngoài nghề nào cũng nắm rõ và hiểu được? Sự nhượng bộ với người Pháp hay sự liều lĩnh! Không, tất cả chỉ có thể giải thích đó là những phản xạ thích hợp và nhạy bén của một nhà quản lý dũng cảm trước những đòi hỏi và thôi thúc từ cuộc sống cùng một tình yêu mãnh liệt với Sapa.